Słownik
Słownik pojęć
Pojęcia, które padają w rozmowach o systemach dla firm. Każde wyjaśnione w dwóch zdaniach, z praktyką polskiej firmy i linkiem do rozwiązania, w którym działa.
Ogólne i AI
- API (interfejs programistyczny) API to ustalony sposób, w jaki jeden program pyta drugi o dane albo zleca mu wykonanie operacji. Dzięki temu systemy wymieniają się informacjami same, w umówionym formacie, zamiast czekać, aż ktoś wyeksportuje plik i wgra go ręcznie.
- Ekstrakcja danych z dokumentów (OCR i modele językowe) Ekstrakcja danych z dokumentów zamienia fakturę, awizo, CMR albo zamówienie z pliku PDF lub ze zdjęcia w pola, które rozumie system: numer, kontrahent, daty, pozycje, kwoty. OCR odczytuje znaki, a model językowy rozpoznaje, co na tym dokumencie czym jest.
- Integracja systemów Integracja systemów to połączenie programów, które firma już ma, tak żeby dane przechodziły między nimi bez przepisywania. Ustala się w niej kierunek przepływu, format danych oraz to, który system jest źródłem prawdy dla kontrahenta, indeksu i ceny.
- KSeF (Krajowy System e-Faktur) KSeF to prowadzony przez Ministerstwo Finansów system, przez który przechodzą ustrukturyzowane faktury w formacie XML. Faktura wystawiona w KSeF dostaje numer identyfikujący i jest dostępna dla obu stron transakcji bez wysyłania PDF-a mailem.
- LLM (duży model językowy) LLM to model wytrenowany na ogromnych zbiorach tekstu, który przewiduje kolejne słowa i dzięki temu czyta, streszcza, klasyfikuje i pisze. Nie jest bazą wiedzy o Twojej firmie i sam z siebie nie sprawdza, czy to, co napisał, jest prawdą.
- Migracja danych Migracja danych to przeniesienie kartotek, dokumentów i historii ze starego systemu do nowego. Trudne jest w niej nie kopiowanie, tylko decyzje: co przenieść, jak przeliczyć i po czym rozpoznać, że wynik się zgadza.
- RAG (generowanie wspomagane wyszukiwaniem) RAG to sposób użycia modelu językowego, w którym system najpierw wyszukuje pasujące fragmenty dokumentów firmy, a dopiero potem prosi model o odpowiedź na ich podstawie. Do odpowiedzi dołącza odnośnik do źródła, więc da się ją sprawdzić.
Logistyka
- Awizacja dostaw Awizacja to rezerwacja okna czasowego na rampie: przewoźnik zgłasza, kiedy przyjedzie, jakim autem i z jakim ładunkiem, a magazyn przydziela mu miejsce w grafiku. Rozładunki rozkładają się wtedy w ciągu dnia, zamiast tłoczyć się rano na placu.
- CMR (międzynarodowy list przewozowy) CMR to list przewozowy wystawiany dla transportu drogowego między krajami będącymi stronami konwencji CMR. Opisuje, kto nadał towar, co jedzie i kto ma to odebrać, a podpis odbiorcy na egzemplarzu przewoźnika jest dowodem, że przesyłka dotarła.
- Cross-docking (przeładunek kompletacyjny) Cross-docking to przeładunek, w którym towar nie trafia na regał: przyjeżdża, zostaje rozdzielony na odbiorców i tego samego dnia jedzie dalej. Magazyn pełni rolę punktu sortowania, a nie miejsca składowania.
- POD (potwierdzenie dostawy) POD to dowód, że przesyłka dotarła do odbiorcy: podpisany list przewozowy, pokwitowana WZ-ka albo potwierdzenie zebrane w aplikacji kierowcy. Bez niego przewoźnik nie ma czym zamknąć zlecenia ani obronić się przy reklamacji.
- TMS (system zarządzania transportem) TMS to system, w którym powstaje zlecenie transportowe i który prowadzi je aż do faktury: przydział auta i kierowcy, trasa, statusy z drogi, dokumenty i rozliczenie frachtu. W spedycji obsługuje dodatkowo przewoźników podwykonawców i ładunki kupione na giełdzie.
- WMS (system zarządzania magazynem) WMS to system, który wie, gdzie w magazynie leży każda sztuka towaru, i prowadzi ludzi przez przyjęcie, kompletację i wysyłkę. Każdy ruch potwierdzany jest skanem, więc stan w systemie zgadza się ze stanem na półce.
Produkcja
- BOM (struktura wyrobu, lista materiałowa) BOM to lista wszystkiego, z czego powstaje wyrób: materiałów, komponentów i podzespołów wraz z ilością na jedną sztukę. Struktura jest wielopoziomowa, bo podzespół ma własną listę, a ta kolejną.
- ERP (system planowania zasobów przedsiębiorstwa) ERP to system, w którym firma prowadzi kartoteki, zamówienia, magazyn, produkcję i księgowość na jednej bazie danych. Jeden zapis, na przykład przyjęcie materiału, zmienia od razu stan magazynu, koszt zlecenia i rozliczenie z dostawcą.
- Marszruta technologiczna Marszruta to uporządkowana lista operacji, przez które przechodzi wyrób, z przypisanym stanowiskiem i czasami wykonania. Odpowiada na pytanie, gdzie i jak długo robi się każdy krok.
- MES (system realizacji produkcji) MES to system, który zbiera dane o przebiegu produkcji na hali: stany maszyn, liczniki sztuk, przestoje i potwierdzenia operacji. Pokazuje, co dzieje się na gnieździe w tej chwili, zamiast odtwarzać wczorajszą zmianę z kartek.
- MRP (planowanie potrzeb materiałowych) MRP to metoda liczenia, co i na kiedy trzeba kupić albo wyprodukować, żeby zrealizować plan. Rozwija struktury wyrobów na zlecenia, odejmuje stany magazynowe i dostawy w drodze, a brakujące pozycje cofa w czasie o czas dostawy lub czas produkcji.
- OEE (całkowita efektywność wyposażenia) OEE to wskaźnik mówiący, jaka część czasu zaplanowanego na produkcję zamieniła się w dobre wyroby. Liczy się go jako iloczyn trzech składników: dostępności, wykorzystania i jakości.
Dystrybucja
- EDI (elektroniczna wymiana dokumentów) EDI to wymiana dokumentów handlowych między systemami dwóch firm w ustalonym z góry formacie: zamówienia, awiza dostawy, faktury. Dokument wychodzi z systemu jednej strony i wchodzi do systemu drugiej jako dane gotowe do przetworzenia, bez maila, PDF-a i przepisywania.
- EDIFACT (standard komunikatów EDI) EDIFACT to opracowany przy ONZ standard opisujący budowę komunikatu EDI: z jakich segmentów się składa, w jakiej kolejności i co znaczy każde pole. W handlu najczęściej używa się ORDERS (zamówienie), DESADV (awizo wysyłki) i INVOIC (faktura).
- GS1 i GTIN (numery i kody towarów) GS1 to organizacja prowadząca globalny system numerów, które identyfikują towary, jednostki logistyczne i lokalizacje: GTIN na produkcie, SSCC na palecie, GLN na punkcie dostawy. Numer jest unikalny na całym świecie, więc ten sam towar znaczy to samo u producenta, w hurtowni i w sieci handlowej.
- Limit kredytowy kontrahenta Limit kredytowy to maksymalna kwota, na jaką firma zgadza się sprzedawać danemu klientowi z odroczoną płatnością. Po przekroczeniu limitu albo po przeterminowaniu faktur kolejne zamówienia wymagają decyzji, przedpłaty albo zostają wstrzymane.
- Portal B2B (platforma zamówieniowa dla kontrahentów) Portal B2B to serwis, na którym kontrahent loguje się i sam składa zamówienie, widząc swoje ceny, rabaty, stany i historię zakupów. Zamówienie trafia do systemu jako dane, więc nikt nie przepisuje go z maila ani z kartki po rozmowie telefonicznej.
- Rotacja zapasów Rotacja zapasów mówi, ile razy w danym okresie firma sprzedała i odtworzyła swój zapas. Liczy się ją jako koszt własny sprzedaży podzielony przez średnią wartość zapasu z tego samego okresu, po obu stronach w cenach zakupu.
Budownictwo
- Dziennik budowy i EDB (Elektroniczny Dziennik Budowy) Dziennik budowy to urzędowy dokument przebiegu robót, w którym kierownik budowy, inspektor nadzoru i projektant zapisują zdarzenia mające wpływ na budowę. Od 2023 roku można go prowadzić w postaci elektronicznej, w systemie EDB udostępnionym przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego.
- Kaucja gwarancyjna (zatrzymanie) Kaucja gwarancyjna to część wynagrodzenia zatrzymana przez zamawiającego jako zabezpieczenie usunięcia usterek w okresie rękojmi i gwarancji. Jej wysokość, sposób zatrzymania i terminy zwrotu wynikają z umowy, a nie z przepisu.
- Kosztorys inwestorski Kosztorys inwestorski to wycena planowanych robót sporządzana po stronie inwestora, na podstawie przedmiaru i cen jednostkowych. W zamówieniach publicznych służy do ustalenia wartości zamówienia i liczy się go metodą wskazaną w rozporządzeniu.
- Protokół odbioru robót Protokół odbioru robót to dokument, w którym zamawiający potwierdza wykonanie zakresu przez wykonawcę, ze wskazaniem stwierdzonych usterek i terminów ich usunięcia. Odbiór uruchamia płatność, rozpoczyna bieg rękojmi i gwarancji oraz wyznacza termin zwrotu zatrzymanej kaucji.
- Przedmiar robót Przedmiar robót to zestawienie planowanych robót w kolejności technologicznej, z ilościami i podstawą wyceny dla każdej pozycji. Liczy się go z projektu przed rozpoczęciem budowy i na nim opiera się kosztorys oraz późniejsze rozliczenia z podwykonawcami.
- RFI (zapytanie o wyjaśnienie na budowie) RFI to sformalizowane pytanie z budowy do projektanta albo inwestora o wyjaśnienie rozbieżności w dokumentacji. Ma numer, adresata, termin odpowiedzi i ślad, więc odpowiedź zostaje przy rysunku, a nie w czyjejś skrzynce.
Rolnictwo i przetwórstwo
- Ewidencja zabiegów agrotechnicznych Ewidencja zabiegów to prowadzony przez gospodarstwo rejestr zastosowanych środków ochrony roślin i nawozów: pole, uprawa, data, preparat, dawka, powierzchnia i powód zabiegu. Sprawdza ją kontrola PIORiN, a z tych samych danych korzystają audyty standardów jakościowych i rozliczenia z ARiMR.
- GlobalG.A.P. (standard dobrych praktyk rolniczych) GlobalG.A.P. to prywatny standard certyfikacji produkcji rolnej, którym sieci handlowe i eksporterzy sprawdzają, w jakich warunkach powstał surowiec. Audyt obejmuje między innymi ochronę roślin, nawożenie, wodę, higienę pracy i możliwość cofnięcia partii do konkretnego pola.
- HACCP (analiza zagrożeń i krytyczne punkty kontroli) HACCP to metoda zapewnienia bezpieczeństwa żywności: zakład spisuje zagrożenia biologiczne, chemiczne i fizyczne dla każdego etapu procesu, wyznacza punkty, w których da się je opanować, i mierzy je na bieżąco. Unijne przepisy o higienie żywności wymagają procedur opartych na zasadach HACCP od przedsiębiorstw spożywczych, z wyłączeniem produkcji pierwotnej.
- Identyfikowalność (traceability) Identyfikowalność to możliwość prześledzenia żywności, paszy i surowca na każdym etapie produkcji, przetwarzania i dystrybucji. Unijne rozporządzenie 178/2002 wymaga od firm spożywczych zasady „krok w przód, krok w tył”: trzeba wiedzieć, od kogo towar przyszedł i komu został wydany.
- IFS Food (standard bezpieczeństwa żywności dla przetwórstwa) IFS Food to standard, według którego audytuje się zakłady przetwarzające i pakujące żywność, od przyjęcia surowca po wysyłkę. Ocena obejmuje system zarządzania jakością, HACCP, higienę zakładu, kontrolę procesu i identyfikowalność partii, a jej wynik podawany jest punktowo, nie jako samo „zaliczone”.
- Partia produkcyjna (lot) Partia to wydzielona ilość produktu wytworzona albo zebrana w porównywalnych warunkach i oznaczona jednym numerem. Numer partii jest kluczem, po którym odtwarza się pochodzenie surowca i wskazuje odbiorców, jeśli coś trzeba wycofać z rynku.
Wiesz już, co w firmie nie działa?
Napisz, co utknęło albo co spowalnia biznes. Zbudujemy rozwiązanie, które to usuwa.
Zacznij rozmowę → Albo napisz bezpośrednio na hello@udb.pl